Wat als je haar plotseling uitvalt?

Wat als je haar plotseling uitvalt? Ontdek alles over alopecia areata.
Alopecia areata is een onvoorspelbare haarziekte die zorgt voor plotselinge kale plekken. Het is een verrassend veelvoorkomende aandoening waar miljoenen mensen wereldwijd mee te maken krijgen. Van de biologische oorzaak en de statistieken tot de manier waarop de diagnose wordt gesteld en wat je kunt verwachten op de lange termijn: wij leggen je in begrijpelijke taal uit wat deze ziekte inhoudt en welke stappen je kunt zetten.

Hoewel de aandoening meestal de hoofdhuid treft, kan het haar overal uitvallen, zoals bij de wenkbrauwen, wimpers of de baardstreek. Voor veel mensen is de diagnose een grote schok, omdat het uiterlijk ongewild snel verandert en het verloop van de ziekte erg onvoorspelbaar is. [1]

Een veelvoorkomende aandoening: wie krijgt het?

Veel mensen die de diagnose krijgen, hebben er nog nooit van gehoord en voelen zich alleen. Toch is alopecia areata een verrassend veelvoorkomende aandoening. Cijfers laten zien dat ongeveer 2% van de wereldbevolking ergens in het leven te maken krijgt met deze vorm van haaruitval. Dit betekent dat alleen al in Nederland tienduizenden mensen de aandoening hebben of hebben gehad. [2, 3, 4]

Hoewel de ziekte zich op werkelijk elke leeftijd kan openbaren – van jonge kinderen tot ouderen – begint de haaruitval in de overgrote meerderheid van de gevallen (zo’n 70 tot 80 procent) tussen het 5e en 40e levensjaar. De piek ligt met name bij jongvolwassenen tussen de 15 en 30 jaar. Mannen en vrouwen krijgen er ongeveer even vaak mee te maken. Wel zien artsen dat de aandoening iets vaker voorkomt bij mensen die al een andere auto-immuunziekte hebben (zoals een schildklierafwijking, vitiligo of diabetes) of bij mensen die aanleg hebben voor eczeem, astma en hooikoorts. Ook erfelijkheid speelt een rol: bij 10 tot 20 procent van de patiënten komt alopecia areata al in de familie voor. [2, 5, 6, 7]. Bij de donkere huid komt alopecia areata eveneens vaker voor.

Als je haar plotseling uitvalt: wat gebeurt er in je lichaam

De naam alopecia areata betekent letterlijk pleksgewijze kaalheid. Het begint vaak heel onschuldig met een klein, rond plekje waar plotseling geen haar meer groeit. De huid op die plek voelt meestal verrassend glad en gezond aan, zonder dat er sprake is van schilfers of duidelijke rode ontstekingen. Soms voelen mensen kort van tevoren een lichte tinteling of wat jeuk op de plek waar het haar gaat uitvallen, maar vaak word je er pas mee geconfronteerd als je in de spiegel kijkt of wanneer de kapper er iets van zegt. [1, 8, 9]

Hoe de ziekte zich vervolgens ontwikkelt, verschilt enorm per persoon. Bij de één blijft het bij een enkel plekje dat na een paar maanden weer dichtgroeit, terwijl bij de ander de plekken groter worden en in elkaar overlopen. In uitzonderlijke gevallen valt al het hoofdhaar uit (alopecia totalis), of zelfs al het lichaamshaar (alopecia universalis) [5, 7, 8, 10]

De boosdoener: een afweersysteem dat in de war is

De achterliggende oorzaak van deze plotselinge haaruitval ligt in ons eigen afweersysteem. Alopecia areata is namelijk een auto-immuunziekte. Normaal gesproken werkt het afweersysteem als een intern leger dat ons beschermt tegen indringers van buitenaf, zoals virussen en bacteriën. Bij mensen met deze aandoening raakt dit systeem echter in de war en ziet het de eigen haarzakjes ten onrechte aan voor een gevaar. Het afweersysteem valt de haarzakjes aan, waardoor er een lichte ontsteking ontstaat. Als reactie hierop laat het haarzakje de haar los en stopt het tijdelijk met groeien. [1, 4, 5, 11]

Een belangrijk lichtpuntje hierbij is dat de haarzakjes zelf niet permanent beschadigd raken; ze verkeren als het ware in een diepe slaapstand waaruit ze op elk moment weer kunnen ontwaken. Er wordt in de wandelgangen vaak gedacht dat stress de hoofdoorzaak is van de ziekte. Hoewel een stressvolle periode een trigger kan zijn die de ziekte activeert, is de exacte oorzaak nog altijd een combinatie van erfelijke aanleg en een storing in het immuunsysteem. [5, 11]

Om te achterhalen of je daadwerkelijk te maken hebt met alopecia areata, is een bezoek aan de huisarts of dermatoloog de belangrijkste eerste stap. Een arts kan de diagnose in de meeste gevallen heel eenvoudig stellen door puur naar de kale plekken en je huid te kijken. De typische ronde, gladde plekken zonder littekens of schilfers zijn erg herkenbaar. [5, 6, 9, 12]

Tijdens het onderzoek let de dermatoloog op een aantal specifieke signalen, vaak met behulp van een speciale hoofdhuid-loep (een trichoscoop):

Foto 7 Detailopname via trichoscopie, waarop de kenmerkende ‘uitroeptekenharen’ aan de rand van de kale plek zichtbaar zijn.

• Uitroeptekenharen: Dit zijn kenmerkende, korte afgebroken haartjes aan de randen van een kale plek die van boven breder zijn dan van onderen. [9]
• De haartrektest: De arts trekt heel voorzichtig aan een plukje haar aan de rand van de kale plek om te zien hoe gemakkelijk de haren loslaten. Dit laat zien of de ziekte op dat moment actief is. [9]
• Nagelafwijkingen: Soms kijkt de arts ook naar je vingernagels. Putjes of fijne lijntjes in de nagels komen namelijk relatief vaak voor bij deze aandoening. [5, 9]

Het verloop van alopecia areata is ontzettend grillig, wat het emotioneel soms zwaar maakt. Op de korte termijn – de eerste weken of maanden nadat de eerste plek ontstaat – is de situatie het meest onvoorspelbaar. Er kunnen in korte tijd snel nieuwe plekken bij komen, of bestaande plekken kunnen groter worden. Tegelijkertijd kan die ziekte ook plotseling tot rust komen. Bij veel mensen verschijnen er na een aantal maanden alweer de eerste lichte donshaartjes in het centrum van de kale plek, wat het eerste teken van spontaan herstel is. [7]

Kijkend naar de langere termijn is er gelukkig veel hoop: bij ongeveer 70 tot 80 procent van de mensen groeit al het haar binnen een jaar volledig en spontaan weer terug. Tijdelijk kan het nieuwe haar lichter van kleur zijn maar dat krijgt later zijn oude kleur weer terug.
Wel moet je er rekening mee houden dat alopecia areata een chronische aandoening is. Dit betekent dat het haar na jaren van volledig herstel onverwacht toch weer kan uitvallen als de ziekte opnieuw opvlamt. De vooruitzichten op blijvend en volledig herstel zijn helaas iets minder gunstig wanneer de haaruitval al in de vroege jeugd is begonnen, als de ziekte heel snel uitbreidt naar de rest van het lichaam, of wanneer het gepaard gaat met ernstige nagelafwijkingen. [5, 13]

Het verloop van alopecia areata is ontzettend grillig, wat het emotioneel soms zwaar maakt. Op de korte termijn – de eerste weken of maanden nadat de eerste plek ontstaat – is de situatie het meest onvoorspelbaar. Er kunnen in korte tijd snel nieuwe plekken bij komen, of bestaande plekken kunnen groter worden. Tegelijkertijd kan die ziekte ook plotseling tot rust komen. Bij veel mensen verschijnen er na een aantal maanden alweer de eerste lichte donshaartjes in het centrum van de kale plek, wat het eerste teken van spontaan herstel is. [7]

Kijkend naar de langere termijn is er gelukkig veel hoop: bij ongeveer 70 tot 80 procent van de mensen groeit al het haar binnen een jaar volledig en spontaan weer terug. Tijdelijk kan het nieuwe haar lichter van kleur zijn maar dat krijgt later zijn oude kleur weer terug.
Wel moet je er rekening mee houden dat alopecia areata een chronische aandoening is. Dit betekent dat het haar na jaren van volledig herstel onverwacht toch weer kan uitvallen als de ziekte opnieuw opvlamt. De vooruitzichten op blijvend en volledig herstel zijn helaas iets minder gunstig wanneer de haaruitval al in de vroege jeugd is begonnen, als de ziekte heel snel uitbreidt naar de rest van het lichaam, of wanneer het gepaard gaat met ernstige nagelafwijkingen. Omdat er op dit moment helaas nog geen medicijn bestaat dat alopecia areata definitief kan genezen, richt een medische behandeling zich vooral op het remmen van de ontsteking en het stimuleren van de haargroei. Welke behandeling gekozen wordt, hangt sterk af van de ernst en de uitgebreidheid van de kale plekken: [5, 13, 14]

• Lokale behandelingen (bij milde tot matige haaruitval): Wanneer de haaruitval beperkt blijft tot een paar plekken, kiest de arts vaak voor een lokale aanpak. De meest gebruikte methode is het geven van kleine injecties met ontstekingsremmers (corticosteroïden) rechtstreeks in de kale plekken op de hoofdhuid. Deze injecties onderdrukken de lokale afweerreactie, waardoor de haarzakjes de kans krijgen te herstellen. Als injecties te pijnlijk of spannend zijn, bijvoorbeeld bij kinderen, kan er gekozen worden voor sterke hormoonzalven of -lotions. Soms wordt dit gecombineerd met minoxidil, een lotion die de bloedsomloop in de hoofdhuid stimuleert om de haargroei een extra duwtje te geven. Een andere optie is lokale immunotherapie, waarbij een vloeistof op de hoofdhuid wordt aangebracht die bewust een milde allergische reactie opwekt. Dit leidt de ontspoorde afweercellen af van de haarzakjes. [5, 9]
• Systemische behandelingen en de nieuwste medicatie (bij ernstige haaruitval): Als meer dan de helft van het haar is uitgevallen, zijn lokale middelen vaak niet meer voldoende. In dat geval kan een arts zwaardere medicijnen voorschrijven die het immuunsysteem in het hele lichaam beïnvloeden, zoals prednisontabletten, methotrexaat of ciclosporine. Hoewel deze middelen de haaruitval kunnen remmen, brengen ze vaak ook serieuzere bijwerkingen met zich mee. Een zeer belangrijke en moderne stap in de medische wereld is de komst van JAK-remmers. Dit zijn innovatieve medicijnen (zoals baricitinib en ritlecitinib) die heel specifiek de signalen blokkeren die de ontsteking bij de haarzakjes veroorzaken. De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) geeft aan dat deze middelen onder strikte voorwaarden vanuit het basispakket worden vergoed voor patiënten met ernstige alopecia areata. Ze worden uitsluitend voorgeschreven door een dermatoloog wanneer eerdere klassieke behandelingen niet hebben geholpen. Hoewel deze medicijnen fantastische resultaten kunnen laten zien, remmen ze de ziekte zolang je ze slikt; zodra de behandeling stopt of wordt afgebouwd, kan de haaruitval helaas weer terugkeren. [5]

Wanneer medische behandelingen niet aanslaan, te veel bijwerkingen geven, of wanneer het wachten op spontaan herstel emotioneel simpelweg te zwaar wordt, biedt een haarwerk of pruik voor veel mensen een fijne, veilige en betrouwbare oplossing. Het dragen van een modern haarwerk is al lang niet meer te vergelijken met de pruiken van vroeger. Tegenwoordig zijn ze zo geavanceerd en natuurlijk gemaakt dat ze voor de buitenwereld nauwelijks nog van echt haar te onderscheiden zijn. [8]

Bij de keuze voor een haarwerk kun je kiezen tussen synthetisch haar of echt haar. Synthetisch haar is erg onderhoudsvriendelijk, droogt snel op en behoudt automatisch zijn model. Echt haar valt daarentegen heel natuurlijk, beweegt soepel mee en kan net zo gestyled, geföhnd en geverfd worden als je eigen haar.

De overstap naar een haarwerk is vaak een emotioneel moment, maar het brengt tegelijkertijd veel rust, regie en zelfvertrouwen terug. Het stelt je in staat om weer onbezorgd over straat te gaan zonder het gevoel te hebben dat iedereen naar je kijkt. Een gespecialiseerde haarwerker kijkt zorgvuldig naar de vorm van je gezicht, je oorspronkelijke haarkleur en je levensstijl om een passend model te vinden. Bovendien zijn er slimme bevestigingsmethoden, zoals speciale medicinale tape of mutsjes met antisliplagen. Hierdoor blijft het haarwerk ook bij totale kaalheid stevig zitten tijdens het fietsen, sporten of slapen. Als de diagnose alopecia areata door een arts is vastgesteld, heb je in de meeste gevallen recht op een basisvergoeding vanuit de zorgverzekering om de kosten hiervan te dekken.

Accentueer je eigen stijl: alternatieve cosmetische oplossingen

Naast medische behandelingen en traditionele haarwerken zijn er tegenwoordig tal van andere innovatieve cosmetische oplossingen die kunnen helpen om de uiterlijke gevolgen van alopecia areata te verzachten. Als de aandoening zich bijvoorbeeld richt op de wenkbrauwen of de wimpers, kan permanente make-up (zoals microblading of dermatografie) een prachtige uitkomst bieden. Met flinterdunne krasjes of subtiele pigmentatie worden er levensechte haartjes getekend, waardoor de wenkbrauwen hun natuurlijke vorm en expressie terugkrijgen.

Voor mensen met kortere kapsels of pleksgewijze kaalheid op de hoofdhuid is Micro Haar Pigmentatie (MHP) een populaire optie. Hierbij worden minuscule stoppeltjes op de hoofdhuid getatoeëerd, waardoor het lijkt alsof je een vol, gemillimeterd kapsel hebt. Daarnaast kiezen veel mensen, zeker in periodes van warm weer of tijdens het sporten, voor modieuze alternatieven zoals zachte bamboemutsjes, stijlvolle sjaals of trendy petten. Deze bieden niet alleen comfort en een kans om met je eigen stijl te spelen, maar beschermen de kwetsbare, kale hoofdhuid ook direct tegen de zon. [1]

Komt mijn haar altijd weer terug bij alopecia areata?
Bij de meeste mensen (zoals 70 tot 80 procent) herstelt de haargroei binnen een jaar spontaan. Omdat het verloop van de ziekte erg onvoorspelbaar is, kan er helaas vooraf geen garantie worden gegeven. Gelukkig blijven de haarzakjes wel altijd leven. [7, 11]

Is alopecia areata besmettelijk of erfelijk?
Nee, de aandoening is absoluut niet besmettelijk. Wel kan er sprake zijn van een erfelijke aanleg. Als alopecia areata in je familie voorkomt, is de kans iets groter dat je het zelf ook ontwikkelt, al hoeft dit zeker niet altijd zo te zijn. [1, 5, 6]

Wordt een haarwerk vergoed door de verzekering?
Ja, wanneer een arts (zoals je huisarts of dermatoloog) de diagnose alopecia areata stelt, heb je recht op een wettelijke basisvergoeding voor een haarwerk vanuit de basisverzekering. Afhankelijk van je eventuele aanvullende verzekering kan dit bedrag nog hoger uitvallen.

Legenda

[1] https://nvdv.nl
[2] https://richtlijnen.nhg.org
[3] https://www.naaf.org
[4] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov
[5] https://emedicine.medscape.com
[6] https://www.ntvg.nl
[7] https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov
[8] https://www.alopecia-vereniging.nl
[9] https://kliniektwente.nl
[10] https://richtlijnendatabase.nl
[11] https://www.uptodate.com
[12] https://www.alopecia.org.uk
[13] https://richtlijnendatabase.nl
[14] https://www.naaf.org